Untitled Document

در علاج دوستی دنیا و پیدا كردن آنكه حب دنیا سر همه گناهان است – ۲

و مثل او چون زن نابكارست كه مرد بمرد همی گردد تا درین جهان گاهی در تحمل رنج با وی بودن و ترتیب اسباب وی باشند و گاهی اندر فراق و حسرت وی، و در آخرت خشم سبحانه وتعالی و عذاب وی همی بینند و از دام و بلای دنیا نرهد الا كسیكه بحقیقت ویرا و آفات ویرا بشناسد و از وی بپرهیزد چنانكه از جادوان بپرهیزند، كه رسول- صلی الله علیه وسلم- گفت: «بپرهیزید از دنیا كه او جادوتر از هاروت و ماروت است». و ما حقیقت دنیا و آفات وی و مثال تلبیسهاء وی اندر عنوان سیوم در اول كتاب بگفته ایم، و اینجا اخباری كه در مذمت وی آمده است بگوییم؟ آیات قرآن در آن بسیارست، و مقصود قرآن و كتب انبیا و فرستادن ایشان همه آنست تا خلق را از دنیا باخرت خوانند، و تا آفت و بلاها و محنت دنیا با خلق بگویند تا از آن حذر كنند.

حقیقت عجب و ادلال

بدانكه هر كرا حق تعالی نعمتی داد چون علم و توفیق عبادت و غیر آن، و از زوال آن هراسان بود و همی ترسد كه از وی باز ستانند، این معجب نبود، و اگر ترسان نباشد و بدان شاد بود از آن وجه كه نعمت و عطیت حق تعالی است نه از آن وجه كه صفت ویست، هم معجب نباشد، اما اگر شاد بدان بود كه صفت ویست، و از آن غافل ماند كه این نعمت حق تعالی است، و از هراس آن خالی بود، این شادی بدین صفت عجب باشد، و اگر باز آن بهم خود را حقی داند بر خدای تعالی، و این عبادت خویش خدمتی پسندیده داند، این را اِدلال [بخدمت و كار خویش فخر كردن و نازیدن] گویند، كه خود را دالّتی [دالت: دستاویز و وسیله ناز] همی داند، و چون كسی را چیزی دهد و آن عظیم بود اندر دل وی معجب بود، و اگر با آن بهم از وی خدمت و مكافات بیوسد ادلال این بود. و رسول- علیه السلام- گفت كه: «نماز كسی كه بدان دالّت كند از سر وی برنگذرد»، و گفت: «اگر همی خندی و بتقصیر خویش مقرّی، بهتر از آنكه همی گریی و آن كاری دانی».